ال‌نینیو ۲۰۲۶–۲۰۲۷: آمادگی و تاب‌آوری برای حفاظت از دستاوردهای توسعه

پیام‌های کلیدی:

۱. پدیده ال‌نینیو هم‌اکنون در منطقه شکل گرفته است و می‌تواند به یکی از شدیدترین رویدادها در دهه‌های اخیر تبدیل شود.

۲. آمادگی و کاهش ریسک می‌توانند خسارات انسانی، اقتصادی و مالی را به‌طور چشمگیری کاهش دهند، حتی اگر آسیب‌های فیزیکی همچنان بالا باشد.

۳. گروه بانک توسعه بین‌آمریکایی (IDB) از طریق برنامه منطقه‌ای «آمریکای آماده و تاب‌آور» و بازوی بخش خصوصی خود یعنی «بنگاه‌های آماده و تاب‌آور» (RRE)، از کشورها و کسب‌وکارها از طریق حمایت‌های مالی و اجتماعی، سیستم‌های هشدار سریع، مدیریت ریسک و سرمایه‌گذاری برای تقویت تاب‌آوری و تداوم فعالیت‌های اقتصادی پشتیبانی می‌کند.

ال‌نینیو دیگر یک ریسک پیش‌بینی‌شده نیست. شرایط مرتبط با ال‌نینیو از ژوئن ۲۰۲۶ در مناطق حاره‌ای اقیانوس آرام رصد شده است و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که این پدیده تا اواخر سال جاری و اوایل سال ۲۰۲۷ به تقویت خود ادامه خواهد داد و پتانسیل تبدیل شدن به یکی از شدیدترین رویدادها در دهه‌های اخیر را دارد.

اداره ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده (NOAA) هشدار رسمی ال‌نینیو را در وضعیت فعال نگه داشته است و سناریوهای کنونی به وقوع رویدادی با شدت بالا اشاره دارند.

اگرچه پیامدها در کشورها و مناطق مختلف یکسان نیست، اما تجربیات آمریکای لاتین و کارائیب (LAC) درس روشنی به همراه دارد: ال‌نینیو ممکن است پدیده‌ای تکرارشونده باشد، اما پیامدهای آن لزوماً نباید به بحران‌های مکرر تبدیل شوند. کشورهایی که در زمینه آمادگی، کاهش ریسک و تاب‌آوری سرمایه‌گذاری می‌کنند، برای محافظت از جان انسان‌ها، معیشت و دستاوردهای توسعه مجهزتر هستند. همان‌طور که در یادداشت پیشین پیرامون آمادگی برای ال‌نینیو ۲۰۲۶–۲۰۲۷ اشاره شد، اقدام پیش از وقوع اثرات، همچنان مؤثرترین شیوه برای کاهش خسارات است.

به همین دلیل، بانک توسعه بین‌آمریکایی (IDB) به همراه IDB Invest و IDB Lab به عنوان ارکان گروه IDB، از طریق برنامه منطقه‌ای آمریکای آماده و تاب‌آور، با کشورها برای تقویت آمادگی در برابر خطرات ناشی از ال‌نینیو و پیشبرد مدیریت ریسک آینده‌نگرانه همکاری می‌کند.

اثرات گوناگون، چالشی مشترک

پیامدهای ال‌نینیو در سراسر منطقه یکنواخت نیست. در حالی که برخی کشورها با خشکسالی، کمبود آب، دمای بالا و آتش‌سوزی‌های جنگلی مواجه می‌شوند، کشورهای دیگر بارندگی‌های شدید، سیلاب و رانش زمین را تجربه می‌کنند. حتی در یک کشور نیز ممکن است اثرات بسته به منطقه یا فصل سال متفاوت باشد.

با این حال، همه کشورها در یک چالش مشترک سهیم هستند: حفاظت از تولید مواد غذایی، منابع آب، تولید برق، زیرساخت‌ها، معیشت و ثبات مالی در برابر ریسکی که تا حد زیادی قابل‌پیش‌بینی است.

این تنوع در پیامدها نشان می‌دهد که هیچ راه‌حل یکسانی برای همه وجود ندارد. برنامه‌های آمادگی باید متناسب با نیازها و شرایط خاص هر کشور تدوین شوند.

این چالش بخش خصوصی را نیز در بر می‌گیرد. کسب‌وکارها بخش قابل‌توجهی از زیرساخت‌های تولیدی، لجستیکی، انرژی و خدماتی منطقه را اداره می‌کنند. اثرات ال‌نینیو می‌تواند زنجیره‌های تأمین را مختل کند، سرمایه‌گذاری‌ها را تحت تأثیر قرار دهد، بهره‌وری را کاهش دهد و خسارات اقتصادی فرامرزی ایجاد نماید. از این رو، تقویت تاب‌آوری کسب‌وکارها برای حفاظت از توسعه اقتصادی و تسریع بازیابی پس از رویدادهای فرین ضروری است.

در همین راستا، گروه IDB ابتکار «بنگاه‌های آماده و تاب‌آور» (RRE) را به عنوان پلتفرمی از سوی IDB Invest به پیش می‌برد تا به شرکت‌ها و مؤسسات مالی در پیش‌بینی ریسک‌ها، ارتقای ظرفیت پاسخگویی و هدایت سرمایه‌گذاری‌ها به سوی تاب‌آوری کمک کند.

تقویت حفاظت مالی پیش از وقوع سانحه

رویدادهای شدید اقلیمی می‌توانند آسیب‌های چشمگیر، خسارت‌ها، هزینه‌های اقتصادی سنگین و فشارهای مالی شدیدی را بر بودجه عمومی تحمیل کنند. برخورداری از سازوکارهای تأمین مالیِ از پیش تعیین‌شده به دولت‌ها امکان می‌دهد هنگام بروز وضعیت اضطراری با سرعت بیشتری پاسخ دهند و از تأخیر در تخصیص منابع جلوگیری کنند.

در سال‌های اخیر، چند کشور در منطقه موفق به دریافت تسهیلات اعتباری مشروط (CCF) شده‌اند؛ ابزاری مالی که دسترسی سریع به نقدینگی را در زمان وقوع رویدادهای تحت پوشش فراهم می‌سازد.

نحوه پاسخگویی گروه IDB به ال‌نینیو ۲۰۲۶–۲۰۲۷

با توجه به این شرایط، گروه IDB اقداماتی را برای گذار از «مدیریت پاسخ» به «مدیریت ریسک» از طریق یک راهبرد مبتنی بر دو محور مکمل به پیش می‌برد:

۱. ارتقای آمادگی و پوشش مالی

بانک IDB برای رویداد ال‌نینیو ۲۰۲۶–۲۰۲۷ در جهت اقدامات زیر تلاش می‌کند:

• بازنگری در قراردادهای وام با هدف افزودن پوشش خشکسالی و آتش‌سوزی جنگلی به تسهیلات اعتباری مشروط (CCF) برای کشورهای هندوراس، السالوادور و پاناما.
• تقویت شیوه‌نامه‌های فعال‌سازی تسهیلات اعتباری مشروط موجود.
• ایجاد فرآیندهای تسهیل‌شده برای عملیات پس از شرایط اضطراری.
• تقویت سیستم‌های هشدار سریع از طریق کمک‌های فنی برنامه منطقه‌ای آمریکای آماده و تاب‌آور.

این اقدامات با ابزارهای داده‌محور و اولویت‌بندی سرمایه‌گذاری مانند RiskHUB تکمیل می‌شوند که به شناسایی ریسک‌ها در بخش‌هایی مانند آب، انرژی، حمل‌ونقل و بهداشت کمک کرده و تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد را امکان‌پذیر می‌سازند.

به‌طور هم‌زمان، بخش IDB Invest با شرکت‌ها، مؤسسات مالی و مجریان پروژه‌های زیرساختی همکاری می‌کند تا اطلاعات ریسک را به تصمیم‌های عملیاتی در حوزه سرمایه‌گذاری تبدیل کند. این بخش از طریق RRE استفاده از ارزیابی‌های ریسک اقلیمی و سانحه، ابزارهای مالی ارتقادهنده تاب‌آوری و سازوکارهای تسهیل‌کننده تداوم کسب‌وکار در طول رویدادهای فرین را ترویج می‌کند. هدف این است که آمادگی تنها به بخش دولتی محدود نماند، بلکه ظرفیت بخش تولیدی منطقه نیز برای سازگاری و بازیابی تقویت شود.

۲. حفاظت از آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه

هنگام وقوع ال‌نینیو، جوامع روستایی، خانوارهای کم‌درآمد و خانواده‌های وابسته به کشاورزی معیشتی بیشترین آسیب را می‌بینند.

به همین دلیل، حمایت اجتماعی سازگار شاکله اصلی راهبرد IDB را تشکیل می‌دهد. این سیستم‌ها امکان افزایش سریع پرداخت‌ها و کمک‌ها به خانوارهای آسیب‌پذیر را در زمان بروز شوک‌های اقلیمی یا اقتصادی فراهم می‌آورند.

به‌عنوان نمونه، این بانک در السالوادور از یک ابزار مشروط بهره می‌برد که ارائه کمک به خانوارهای متأثر از خسارات بخش کشاورزی را تسهیل می‌کند. طرح‌های مشابهی نیز در هندوراس و پرو در دست اجرا است؛ جایی که سامانه‌های ثبت اجتماعی، سازوکارهای پرداخت و سیستم‌های اطلاعاتی با هدف ارتقای ظرفیت پاسخ به شرایط اضطراری در حال تقویت هستند.

هدف این است که اطلاعات ریسک صرفاً در حد پیش‌بینی باقی نماند، بلکه پیش از شدت‌یافتن آثار مخرب، به اقدامات ملموس برای حفاظت از جان و معیشت انسان‌ها منجر شود.

از وضعیت اضطراری تا تاب‌آوری

چرخه ال‌نینیو ۲۰۲۶–۲۰۲۷ یک چالش فوری به شمار می‌رود، اما هم‌زمان فرصتی برای ایجاد و تقویت تاب‌آوری بلندمدت در برابر ریسک است.

بدین منظور، گروه IDB رویکردی برنامه‌محور را به پیش می‌برد که اقدامات مربوط به چرخه‌های متناوب انسو (ال‌نینیو–نوسان جنوبی) را از طریق تلفیق موارد زیر یکپارچه می‌سازد:

• حفاظت مالی: از طریق ابزارهای اعتباری مشروط که از بخش‌هایی نظیر کشاورزی، حمایت اجتماعی و انرژی پشتیبانی می‌کنند.
• سرمایه‌گذاری در تاب‌آوری: از طریق پروژه‌های متمرکز بر زیرساخت‌های تاب‌آور، سیستم‌های هشدار سریع، مدیریت منابع آب و مهار سیلاب.
• مشارکت‌دادن بخش خصوصی: از طریق ابزارهای مالی، خدمات مشاوره فنی و مشارکت‌های عمومی–خصوصی که به شرکت‌ها و نهادهای مالی امکان می‌دهد مدیریت ریسک را در فعالیت‌های خود ادغام کنند، دارایی‌های حیاتی را حفظ نمایند و فرصت‌های سرمایه‌گذاری جدیدی متناسب با اقتصاد سازگاری ایجاد کنند.

این رویکرد تضمین می‌کند که هر رویداد به کاهش آسیب‌پذیری‌های ساختاری، توانمندسازی نهادها و بهبود آمادگی در برابر ریسک‌های آینده منجر شود.

تجارب بین‌المللی نشان می‌دهد که تاب‌آوری فرصتی برای ترویج سرمایه‌گذاری‌های پایدارتر و رقابت‌پذیرتر نیز به شمار می‌رود. شرکت‌هایی با آمادگی بالاتر می‌توانند فعالیت‌های ضروری خود را در بحران ادامه دهند، اشتغال را حفظ کنند و به تسریع روند بازیابی اقتصادی یاری رسانند. بنابراین، تقویت تاب‌آوری کسب‌وکارها مکمل اساسی تلاش‌های دولت‌ها در مسیر آمادگی است.

داده‌ها، تحلیل‌ها و شواهد برای هدایت آمادگی در برابر پیامدهای ال‌نینیو

گروه IDB و مرکز بین‌المللی پژوهش پیرامون ال‌نینیو (CIIFEN)، پایگاه اینترنتی ویژه‌ای را راه‌اندازی کرده‌اند که نقشه تعاملی آسیب‌پذیری و مشخصات جامع کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب را که بیشترین درمعرض‌بودن را در برابر ال‌نینیو دارند، گردآوری کرده است. این ابزارها اطلاعات راهبردی درباره ریسک‌های مورد انتظار، سوابق تاریخی خسارت‌ها، ظرفیت‌های موجود و حوزه‌های اولویت‌دار برای ارتقای آمادگی در برابر این پدیده تکرارشونده ارائه می‌دهند.

پیام اصلی این پایگاه این است: پیشگیری و اقدام پیش از بروز خسارات، بهترین راهبرد برای کاهش زیان‌ها محسوب می‌شود. پیش‌بینی ریسک‌ها، سرمایه‌گذاری در تاب‌آوری و حفاظت از خدمات حیاتی، کشورها را قادر می‌سازد تا در برابر اثرات ال‌نینیو پایداری بیشتری نشان دهند، از اقشار آسیب‌پذیر محافظت کنند و دستاوردهای توسعه پایدار منطقه را مصون نگه دارند.

آمادگی امروز، ضامن توسعه فردا

رویداد ال‌نینیو ۲۰۲۶–۲۰۲۷ بار دیگر ظرفیت منطقه آمریکای لاتین و کارائیب را برای مقابله با خطرات پیچیده اقلیمی به آزمون می‌گذارد. با این حال، منطقه این بار با تجربیات غنی‌تر، سیستم‌های هشدار سریع پیشرفته‌تر و قابلیت‌های قوی‌تر در مدیریت ریسک نسبت به دوره‌های پیشین با این پدیده روبه‌رو می‌شود.

مجموعه شواهد علمی و تجربی نشان می‌دهد که اقدامات پیش‌دستانه بسیار مؤثرتر و کم‌هزینه‌تر از اقدامات واکنشی پس از وقوع شرایط اضطراری است. تقویت سازوکارهای مالی، گسترش برنامه‌های حمایت اجتماعی سازگار و سرمایه‌گذاری هدفمند در تاب‌آوری، نه‌تنها خسارات را تقلیل می‌دهد، بلکه ضامن بقای انسان‌ها، تداوم خدمات اساسی، ثبات اقتصادی و حفظ دستاوردهای توسعه خواهد بود.

بانک IDB از طریق برنامه منطقه‌ای «آمریکای آماده و تاب‌آور» با کشورها همکاری می‌کند تا آینده‌نگری را به ابزاری برای توسعه بدل سازد. هم‌زمان، این نهاد از طریق طرح «بنگاه‌های آماده و تاب‌آور» به ارتقای سرمایه‌گذاری‌ها، قابلیت‌ها و پیوندهایی می‌پردازد که تاب‌آوری شرکت‌ها و مؤسسات مالی را تقویت می‌کنند. ایجاد آمادگی در حال حاضر، اصولی‌ترین مسیر برای حفاظت از جان انسان‌ها، معیشت جوامع و فرصت‌های پیش‌روی نسل‌های آینده است.