مقاله
دفتر منطقه‌ای کشورهای عربی در دفتر کاهش ریسک سانحه سازمان ملل متحد (UNDRR)، نشستی منطقه‌ای و تعاملی را درباره زیرساخت‌های تاب‌آور با حضور مراجع ملی کاهش ریسک سانحه از سراسر کشورهای عربی برگزار کرد.
این نشست با سخنرانی رئیس دفتر منطقه‌ای کشورهای عربی در UNDRR آغاز شد. وی ضمن خوش‌آمدگویی به شرکت‌کنندگان و ارائه دستور کار، به بستر منطقه‌ای اشاره کرد و یادآور شد که سیستم‌های زیرساختی در سراسر منطقه عربی به‌طور فزاینده‌ای به یکدیگر وابسته هستند و درمعرض طیف گسترده‌تری از ریسک‌ها قرار دارند. سوانح اخیر نشان داده‌اند که چگونه اختلال در زیرساخت‌ها می‌تواند به‌سرعت پیامدهای دومینووار اجتماعی و اقتصادی گسترده‌تری به همراه داشته باشد؛ برای نمونه، در سیلاب‌ها و شکست سدهای سال ۲۰۲۳ لیبی، خسارتی در حدود ۱۹ میلیارد دلار به ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها وارد شد و دسترسی به خدمات ضروری از جمله آب و برق با اختلال جدی مواجه گردید.
در این جلسه، محورهای اصلی برنامه شامل معرفی ابزاری جدید و نحوه پشتیبانی آن از کشورها، چگونگی بهره‌گیری از نتایج این ابزار در تصمیم‌گیری‌های سیاستی و تأمین مالی، و کاربرد آن به‌عنوان بستری برای همگرایی ذی‌نفعان در فرایند برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری زیرساختی تشریح شد.
بخش فنی این نشست تأکید کرد که تاب‌آوری صرفاً به معنای محافظت از دارایی‌های فیزیکی نیست، بلکه تداوم خدمات حیاتی مورد نیاز جوامع را نیز در بر می‌گیرد. ارائه‌دهندگان اشاره کردند که اگرچه بخشی از خسارات سانحه آشکار و فوری است، اما بخش عمده‌ای از آن پنهان می‌ماند. این خسارات نامرئی شامل شوک‌های اقتصادی، تضعیف شبکه‌های اجتماعی، گسستگی زنجیره‌های تأمین، پیامدهای ماندگار اضطراب و ناامیدی، کاهش بهره‌وری، آسیب به محوطه‌های فرهنگی، تشدید نابرابری، از دست رفتن خدمات بوم‌سازگان، اختلال در آموزش، قطع ارتباط میان جوامع و اثرات پایدار بر سلامت است.
همچنین هفت هدف جهانی سند چارچوب سن‌دای تبیین شد و این نکته مورد تأکید قرار گرفت که سوانح بیش از آنکه صرفاً حاصل مخاطرات طبیعی باشند، ناشی از تصمیم‌گیری‌های انسانی و آسیب‌پذیری‌ها هستند. شرکت‌کنندگان به بررسی پیوستگی متقابل زیرساخت‌های انرژی، حمل‌ونقل و دیجیتال پرداختند و نشان دادند که چگونه بروز اختلال در یک بخش می‌تواند کارکرد سایر سیستم‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
در ادامه، «روش‌شناسی جهانی تقویت تاب‌آوری زیرساخت‌ها» معرفی شد؛ رویکردی پنج‌مرحله‌ای که برای توانمندسازی کشورها در ارزیابی تاب‌آوری زیرساخت‌ها، شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و تقویت فرایند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری طراحی شده است.
نمونه‌هایی از اجرای این روش‌شناسی در سایر کشورها نیز به اشتراک گذاشته شد؛ از جمله ارزیابی تخصصی بخشی که شکاف‌های ظرفیتی میان مناطق مرکزی و پیرامونی را آشکار کرد، و همچنین آزمون تنشی در شیلی که کمبود آب و خشکسالی را به‌عنوان ریسک‌های بحرانی نوظهور شناسایی نمود. این یافته‌ها به تخصیص منابع تکمیلی برای رفع آسیب‌پذیری‌های مشخص‌شده انجامید.
در بخش تبادل نظر، شرکت‌کنندگان بر اساس تجارب ملی خود به بررسی این موضوع پرداختند که کدام بخش‌های زیرساختی در فرایند پاسخ به سانحه اولویت دارند و کدام بخش‌ها به دلیل وابستگی متقابل به سایر سیستم‌ها آسیب‌پذیرتر بوده‌اند.
یکی از شرکت‌کنندگان از کشور تونس به نقش وزارت تجهیزات و مسکن در حفاظت از شهرها در برابر سیلاب اشاره کرد و افزایش سطح آب دریاها و دوره‌های طولانی گرمای شدید را از ریسک‌های عمده اثرگذار بر بخش‌های اقتصادی دانست. در این مباحثات، استفاده از راهکارهای مبتنی بر طبیعت در سطح منطقه برای کمک به کاهش ریسک سانحه و اهمیت هماهنگی بین‌بخشی میان وزارتخانه‌ها جهت صیانت از شهرها مورد تأکید قرار گرفت.
شرکت‌کنندگان پرسش‌هایی را پیرامون ابزارهای ارزیابی موجود و چگونگی بومی‌سازی این روش‌شناسی در ساختارهای ملی مطرح کردند که نشان‌دهنده اهمیت انطباق رویکردهای تاب‌آوری زیرساختی با اولویت‌ها، ریسک‌ها و ترتیبات نهادی در هر کشور است.
این نشست با قدردانی از شرکت‌کنندگان به پایان رسید و سرآغازی برای گفت‌وگوی مستمر میان UNDRR و مراجع ملی برای تقویت تاب‌آوری زیرساخت‌ها در سراسر منطقه به‌شمار می‌رود. این مباحثات در دومین مجمع کشورهای عربی برای هشدار سریع و آمادگی در برابر سوانح، که در روزهای ۱۲ تا ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ در شهر تونس برگزار خواهد شد، ادامه می‌یابد.
